Pierwsze Polskie Stowarzyszenie Turniejowe Liga Baronów

Polish Belarusian Bulgarian Chinese (Traditional) Czech Danish Dutch English Estonian French German Hungarian Irish Italian Japanese Lithuanian Norwegian Portuguese Russian Spanish Swedish Ukrainian

Aktualności

Galeria

Newsletter

Zaloguj

Na początek małe zestawienie chronologiczne pozwalające wyciągnąć odpowiednie wnioski:
 
 
 
1489 - Pierwszy raz pojawia się w zapiskach nazwa kozacy, tak było np. z Jerzym Pacem, wojewodą kijowskim, którego oddziały kozackie wsławiły się pogranicznymi rabunkami na kupcach moskiewskich.
 
 
1492 - Początek wojny z Iwanem Groźnym, polska konnica kopijnicza spotyka się z nowym typem jazdy - szybkim, nagłym, podstępnym i zwrotnym - groźnym i niedościgłym przeciwnikiem.
 
 
1493 - Bohdan Glinski - namiestnik czerkaski przy pomocy kozaków zdobywa, pali i łupi Oczaków, powracając z bogatymi łupami.
1497 - Klęska bukowińska potwierdza zupełną bezsilność polskiej jazdy kopijniczej w walce z lżejszym i zwrotniejszym, manewrującym przeciwnikiem - jazdą typu wschodniego.
 
1500 - Po raz pierwszy pojawia się w zapiskach wzmianka o Racach (husarzach) - nowej jeździe typu węgierskiego składającej się z Serbów (Raców).
 
 
1501 - O Racach piszą: M. Stryjkowki i M. Bielski - miało ich być w szeregach polskiej armii "niemało".
 
 
1503 - Koniec wojny z Iwanem Groźnym. W wyniku doświadczeń wojennych sejm w Lublinie wydaje uchwałę o przyjęciu "obyczaju usarskiego albo rackiego" jako nowej podstawowej formacji jazdy w Rzeczypospolitej. Kolejnym urzędnikiem zatrudniającym kozaków był litewski wojewoda kijowski Dymitr Putiatycz, w tymże roku zwerbował on kozaków do Kijowa (służyli pod nazwą - "kozacy kniazia Dymitra") oraz do Czerkasów ("Szczurowa rota").
 
 
1506 - Maciej Stryjkowski pisał o Jerzym i Szczęsnym Strusiach: "odłączywszy się od wojska, szli kozactwo do Wołoch w pięcidziesiąt koni."
 
 
1507 - Jw., ustęp dotyczący części pocztów Zygmunta I wjeżdżających do Krakowa w styczniu Potem zaś dalej: "Lithuanico ritu instructa, litewskim albo kozackim strojem kosztem wielkim przybrana była; bo i to dziś po trzech królach sami widzieliśmy, iż jaki króli z której krainy, taki i ubiór naszy, jako simiae noszą." Inny znany dziejopis z epoki - Marcin Bielski - uzupełniał ten fragment swoimi spostrzeżeniami: "w poczciech barzo ozdobnych i niemałych wyjechali - a po kozacku ich najwięcej było, akomodując się w tej mierze Litwie." Są to pierwsze zapiski kronikarskie o kozakach w Koronie.
 
 
1511 - "Regestrum sexigentorum equorum" - pierwsze informacje źródłowe zawierające wykaz pocztów jazdy kozackiej w grupie obrony potocznej, strażnika koronnego, starosty podolskiego Stanisława Lanckorońskiego.
 
 
1514 - Bitwa pod Orszą. Na obrazie z epoki ukazującej ten bój w dużej liczbie występują Racowie, brak natomiast kozaków.
 
 
1515 - Austriackie opisy Raców polskich na zjeździe wiedeńskim.
 
 
1520 - Ordynacja dotycząca organizacji i rozmieszczenia tzw. "obrony potocznej" na Rusi i Podolu. Główną siła obrony potocznej vel potoczystej byli - kozakujący Racowie. Był to najważniejszy i główny system obronny w Rzeczypospolitej.
Pierwszym historycznym wpisem - określający zwarty oddział jazdy walczącej na sposób kozacki - w armii koronnej, był list przypowiedni (z tegoż roku)na chorągiew lekka składającą się z 300 koni "levis armaturae". Pierwszym historycznym dowódcą jazdy kozackiej w Koronie był starosta buski Jan Secygniowski. Oddział ten walczył z Krzyżakami pod Pasymem i Reszlem. W październiku owa chorągiew wspólnie z inną dowodzoną przez Aleksandra Iłowskiego zniszczyły wspólnie ok. 150 wsi w okolicach Frydlądu i Iławy.
 
 
1524 - Zmarnowano inicjatywę O. Deszkiewicza lub Niemirowicza - projekt stałych oddziałów kozackich (konnych pancernych) w sile 1000 - 2000 ludzi do straży na Dnieprze.
 
 
1530 - Udoskonalenie sposobów walki Raców alias ussarzy w wojnach z Tatarami przez słynnego zagończyka Bernarda Pretwicza. Stało się to podstawą wyszkolenia kozaków vel późniejszych pancernych. W kolejnych latach hetmani: Jan Tarnowski i Mikołaj Sieniawski podwyższają stan liczebny obrony potocznej.
 
 
1550 - W wyniku wzmocnienia opancerzenia husarze zaczynają przybierać formę (późniejszą -XVII w.), znanych nam doskonale z historii, husarzy ze skrzydłami - jazdy ciężkiej. Dotychczasowi - Racowie - jazda lekka - istnieją nadal, z tym że zaczyna się ich nazywać teraz "kozakami" a później "pancernymi". W ten sposób krystalizują się dwie grupy autoramentu narodowego: ciężcy husarze i lżejsi kozacy. Przyjmuje się w chorągwiach mieszanych proporcje 1/3 husarzy - 3/4 kozaków lub rzadziej odwrotnie.
 
 
1559 - Sejm krakowski ustala stawki płacy dla kozaków 8 zł., po raz pierwszy w dokumentach pojawia się nazwa "petyhorcy" - są to kozacy litewscy.
 
 
1563 - Obrona potoczna zostaje przekształcona w tzw. "Kwartę" czyli wojsko kwarciane. Pierwsza wzmianka "o kozakach" w rachunkach sejmowych.
 
 
1569 - Kolejny skok jakościowy taktyki "kozackiej", wypracowanej przez hetmana Jerzego Jazłowieckiego. Połączył on doświadczenia litewskie i kozackie (Niżowe) tworząc podwaliny zwycięskiej taktyki polskiej jazdy kozackiej - pancernej.
 
 
1576 - Uniwersał brodnicki króla Stefana Batorego, ostatecznie wyodrębniający chorągwie husarskie od kozackich - pancernych. Od tej pory roty pancerne maja już jednolity pod względem uzbrojenia i moderunku charakter średniej jazdy strzelczej. Husaria ma swoje odrębne chorągwie i zaczyna wypracowywać nieco odmienny od kozackiego sposób walki kopią. Osobną formacja stosowaną do rozpoznania są oddziały jazdy lekkiej tzn. chorągwie wołoskie i tatarskie.
 
 
1588 - Bitwa pod Byczyną. Na obrazie z epoki ukazującym kapitulację arcyksięcia Maksymiliana widać wyraźnie że połowa składu sił polskich to jazda kozacka w wysokich czapkach i niebieskich żupanach.
 
 
1598 - Występują już tylko jednolite roty kozackie lub husarskie w armii polskiej. Ostateczny kres chorągwi mieszanych husarsko - kozackich.
 
 
1605 - Kircholm wielkie zwycięstwo Rzeczypospolitej nad Szwecją. Pancerni stanowili 1/4 sił konnicy polskiej.
 
 
1620 - Spadek liczebności rot husarskich przy jednoczesnym wzroście liczebności jazdy kozackiej. Nowa moda - długie kołnierze u delii - dają asumpt do niezdrowego współzawodnictwa między towarzyszami husarskimi i pancernymi.
 
 
1624 - Słynny 26-cio godzinny pościg chorągwi pancernych Koniecpolskiego za Tatarami, zakończony zwycięstwem w pobliży Halicza.
 
 
1634 - Rozpoczął karierę wojskową Stefan Czarniecki - początkowo jako towarzysz pancerny - późniejszy słynny dowódca "wojny szarpanej" w okresie potopu szwedzkiego. Podstawową formacja używana przez niego bez przerwy, byli kozacy - pancerni. Pod jego dowództwem taktyka pancernych doszła do perfekcji stanowiąc kozaków najlepszą średnia jazdą, ówczesnej Europy.
 
 
1655 - Wzrost znaczenia pancernych na polu bitwy, teraz jest ich 3/5 a momentami 5/7 stanu jazdy, jednoczesne ograniczenie ilości chorągwi husarskich.
 
 
1660 - Pamiętniki Jana Chryzostoma Paska - towarzysza chorągwi pancernej, nazywa on wojsko- "szkołą życia" a chorągiew pancerną "matką".
 
 
1667 - Wprowadzenie jednolitej nazwy "pancerni" w regestrach wojskowych, dla wszystkich chorągwi kozackich jako jedynie obowiązującej, już do końca istnienia tej formacji.
 
 
1676 - Wprowadzenie kolczugi i dzidy (spisy - rohatyny) jako obowiązkowego wyposażenia dla pancernych.
 
 
1717 - Reformy wojskowe, wobec nagminnej absencji towarzystwa w chorągwiach, ustanowienie przez Sejm instytucji "towarzyszy przytomnych" i "towarzyszy sowitych".
 
 
1767 - Komisje wojskowe w wyniku sejmu konwokacyjnego - następuje podzielenie jazdy autoramentu narodowego na brygady.
 
 
1776 - Przeformowanie brygad pancernych i husarskich w jeden typ jazdy lekkiej (ułańskiej) - "kawalerię narodową". Odrzucenie pancerzy i kopii. W ten sposób historia zatoczywszy koło powróciła do punktu wyjścia. Jazda polska zwana racką i kozacką rozdzielona następnie na ciężka husarię i średnią pancernych funkcjonowała po to by po latach znowu być połączoną w lekką kawalerię narodową - prototyp późniejszych szwadronów ułańskich.
 
 
 
Jak wypływa z powyższego jazda kozacka zwana też pancerną była lżejszą odmianą jazdy husarskiej. Jednak nie sposób uzbrojenia lecz wszechstronność działania sprawiły iż była to najlepsza pod względem operacyjnym formacja kawaleryjska w XVI i XVII w. Tak więc obydwa znaki: ussarski i kozacki traktowane były jako jedno - autorament narodowy lub tzn. znak górny. Górowała nad husarią ruchliwością i walką manewrową oraz różnorodnością sposobów walki i uzbrojenia. O ile husarze walczyli kopiami, koncerzami, pistoletami i ciężkimi szablami, to pancerni walczyli spisą, szablą, samopałem, łukiem i arkanem. Dawało to większe możliwości operacyjne tych jednostek w wojnach z praktycznie każdym przeciwnikiem: Szwedem, Moskwą, Kozakami, Turkami, Tatarami i Wołoszą. Skrzydlaci jeźdźcy byli używani tylko do decydujących uderzeń przełamujących w walnych bitwach, można więc uznać ich za wysoce wyspecjalizowany rodzaj wojsk konnych. Natomiast lżejsi pancerni jako jednostki wielozadaniowe, świetnie nadawali się do: wojny podjazdowej, zwiadu, pościgu, brania języka a także stanowili doskonałe uzupełnienie na skrzydłach formacji w wielkich bitwach. Memoriał Pretwicza z 1550 r. podaje sposób walki kozackiej następująco: "trzeba robić zasadzki na stepowego rozbójnika, legać na szlaku, przejmować szlak, w dzień ukrywać się po zaroślach i czaharach, w nocy zaś napadać i odbierać zdobyty łup i konie". Było jednocześnie pancernych znakomicie więcej niż husarii. Było ich po prostu tak dużo że traktowano ich jako oczywistość a jako taką nie warto było opisywać i to jest być może główna przyczyna że kronikarze i historycy do dziś zajmują się jedynie badaniem historii husarii! Szlachta średniozamożna której było w Rzeczypospolitej najwięcej mogła sobie pozwolić na służbę w pancernych a biedniejsza w znakach lekkich. Natomiast w husarii służyli najbogatsi. Jeśli zweryfikujemy pamiętniki z XVII w., to dochodzimy do zaskakującego obrazu:
 
 
1. Jan Ch. Pasek - towarzysz w królewskiej chorągwi kozackiej Krzysztofa Piaseczyńskiego pod rozkazami Stefana Czarnieckiego,
2. Aleksander D. Skorobohaty - towarzysz w chorągwi kozackiej Krzysztofa Stetkiewicza, pod rozkazami - Pawła Sapiehy; Aleksandra H. Połubińskiego; Samuela Kmicica, dopiero wzbogaciwszy się na intracie został w latach 60-tych husarzem,
3. Błażej Siennicki - towarzysz w chorągwi kozackiej Jacka Szemberka pod rozkazami - Stefana Czarnieckiego,
4. Mikołaj Jemiołkowski - towarzysz lekkiej chorągwi, od 1654 towarzysz w chorągwi kozackiej Krzysztofa Tyszkiewicza pod rozkazami - Mikołaja Potockiego; Gabriela Wojniłłowicza,
5. Jakub Łoś - towarzysz w chorągwi kozackiej Władysława Myszkowskiego, potem Wacława Leszczyńskiego, pod komendą - Stefana Czarnieckiego, dopiero wzbogaciwszy się na intracie został husarzem w chorągwi Lubomirskiego.
6. Wespazjan Kochowski - towarzysz w chorągwi husarskiej Władysława Myszkowskiego pod rozkazami - Stefana Czarnieckiego,
7. Jan W. Poczobut Odlanicki - towarzysz w chorągwi kozackiej Mikołaja Szemiota, pod komendą - Wincentego Gosiewskiego, dopiero wzbogaciwszy się na intracie został husarzem w chorągwi Wincentego Gosiewskiego.
 
 
Z powyższego wynika - na siedmiu znanych nam dzisiaj pamiętnikarzy - wojskowych aż sześciu (!!!) służyło pod znakiem pancernym! Jeden zaś był husarzem od początku. Dopiero wzbogaciwszy się trzech przeszło do chorągwi husarskich. Wniosek z tego wypływa taki że pancerni byli najpopularniejszym w XVII w. rodzajem jazdy w Rzeczypospolitej. Być może ten fakt spowodował iż historycy do dziś zajmują się tylko husarią. Kto bowiem dziś zwraca uwagę na ulicy na popularne "Lanosy"? Natomiast za czymś tak wyjątkowym jak Rollce-Royce każdy się obejrzy!
 
 
 
Tomasz Szajewski, 15 styczeń 2003

Pierwsze Polskie Stowarzyszenie Turniejowe Liga Baronów

Blowjob